Nguyễn Phúc Ưng Ky

Học thuật
Thân thiện
Định nghĩa
  1. Danh từ riêng:
    • Tên húy của một vị vua nhà Nguyễn: "Nguyễn Phúc Ưng Ky" là tên húy (tên thật) của vua Đồng Khánh, vị hoàng đế thứ chín của triều Nguyễn.
    • Một nhân vật lịch sử cụ thể: Tên gọi này chỉ một cá nhân cụ thể trong lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ 19, con của Kiên Thái vương Nguyễn Phúc Hồng Cai và là anh ruột của hai vua Kiến Phúc, Hàm Nghi.
Ví dụ sử dụng
  • Danh từ riêng:
    • Nguyễn Phúc Ưng Ky lên ngôi vào ngày 19 tháng 9 năm 1885.
    • Sau khi vua Hàm Nghi xuất bôn, Nguyễn Phúc Ưng Ky được thực dân Pháp đưa lên ngôi.
Các cách sử dụng nâng cao

  • Trong văn cảnh lịch sử học: Tên "Nguyễn Phúc Ưng Ky" thường được dùng trong nghiên cứu lịch sử để chỉ chính xác nhân vật này, phân biệt với niên hiệu "Đồng Khánh".

    • Việc nghiên cứu về Nguyễn Phúc Ưng Ky giúp hiểu rõ hơn cục diện chính trị Việt Nam giai đoạn 1885-1888.

  • Trong văn cảnh bàn về tính chính thống: Tên gọi này có thể xuất hiện khi bàn luận về tính hợp pháp của việc lên ngôi.

    • Việc Nguyễn Phúc Ưng Ky lên ngôi vấp phải sự phản đối của Phụ chính đại thần Phan Đình Bình.
Biến thể và từ liên quan
  • Đồng Khánh: Niên hiệu của Nguyễn Phúc Ưng Ky sau khi lên ngôi. Đây là cách gọi phổ biến hơn trong sử sách và dân gian.
  • Cảnh Tông Thuần Hoàng đế: Miếu hiệu được truy tôn sau khi ông mất.
  • Kiên Thái vương: Thân phụ của Nguyễn Phúc Ưng Ky.
  • Phan Đình Bình: Đại thần phản đối việc ông lên ngôi, sau bị giết hại.
Từ đồng nghĩa
  • Vua Đồng Khánh: Cách gọi phổ biến nhất, kết hợp chức vị và niên hiệu.
  • Hoàng đế Đồng Khánh: Cách gọi trang trọng.
Thành ngữ/cụm từ lịch sử liên quan
  • "Vua bù nhìn Đồng Khánh": Cụm từ thường dùng trong sử liệu và phân tích lịch sử để chỉ vai trò thực tế của ông dưới sự khống chế của thực dân Pháp, quyền hành bị giới hạn trong hoàng cung.
  • "Triều đình Đồng Khánh": Chỉ giai đoạn trị vì ngắn ngủi (1885-1888) dưới niên hiệu Đồng Khánh, đánh dấu thời kỳ chính quyền phong kiến nhà Nguyễn chính thức thần phục và làm tay sai cho Pháp.
  1. (Quý hợi 1863 - Mậu tí 1888)
  2. Hòang tử, con Kiên Thái vương, anh ruột hai vua Kiến Phúc, Hàm Nghi, tên là Nguyễn Phúc Ưng Ky. Ngày 19-9-1885, Ưng Ky được đưa lên ngôi lấy hiệu năm là Đồng Khánh nên cũng gọi là vua Đồng Khánh
  3. Trước khi lên ngôi, ông bị Phụ chính đại thần Phan Đình Bình phản đối vì Bình muốn lập vua Dục Đức là hoàng tử Bửu Lân lên kế vị (Phan là ông ngoại Bửu Lân). Do đó, Đồng Khánh và phe nhóm có mối thâm thù với Phan Đình Bình, nên khi làm vua, ông toa rập với Pháp và tay chân giết hại Phan (X. Phan Đình Bình)
  4. Lên ngôi một thời gian (1886) ông được Pháp đưa ra Quảng Bình phủ dụ các lực lượng nghĩa quân về với Pháp, nhưng bị các phong trào yêu nước và nhân dân tảy chay. Trong thời gian làm vua, Đồng Khánh chỉ là bù nhìn của thực dân Pháp, quyền hành của ông không vượt ra ngoài giới hạn của cung điện và đám nữ tì. Công việc triều chính đều do các quan người Pháp như Champeax, tướng Prudhomme, nhất là Paul Bert trực tiếp nắm giữ, quyết định cả. Năm Mậu tí (ngày 26 tháng chạp) 1888 ông mất, hưởng dương 25 tuổi, miếu hiệu là Cảnh tông Thuần hoàng đế. Tương truyền cái chết của ông là do ám ảnh bởi việc ông và Nguyễn Hữu Độ bức tử đại thần Phan Đình Bình